Opening en Agenda

Paul Suijkerbuijk, projectleider voor het actieplan open overheid, opent de bijeenkomst. Hij begeleidt de actiehouders namens de Maatschappelijke Coalitie Over Informatie Gesproken (MCOIG) en vertelt dat er dit jaar acht multistakeholderfora worden georganiseerd. Hij bedankt Floortje Fontein van het ministerie van BZK en introduceert de andere sprekers.

13:00 Opening: Paul Suijkerbuijk (MCOIG) 

13:10 Introductie Openbaarheidscentrum: Sofie Bustraan (informatiecommissaris Amsterdam) 

13:30 Een openbaarheidscentrum in de praktijk: Jaike Rothengatter in gesprek met Paul Suijkerbuijk 

13:45 Simplification & efficienty ≠ deregulation: Carina Paju (OGP) 

14:10 Reflectie Erna Ruijer

14:30 Groepsdiscussies

14.50 In gesprek met 3 actiehouders 

15.00 Afsluiting en napraat moment met koffie en thee 

Het Openbaarheidscentrum Amsterdam

Sophie Bustraan (informatiecommissaris Amsterdam) deelt haar motivatie om te werken aan een open overheid, gedreven door haar oma’s ervaringen in de Sovjet-Unie. “Ik voelde bij haar de angst voor een overheid die alles kon doen, zonder enige vorm van verantwoording daarover af te hoeven leggen. Dat heb ik altijd met me meegedragen.”

Ruim 85 % van de Woo-verzoeken in Amsterdam worden binnen de wettelijke termijn afgehandeld.

De focus in Amsterdam lag aanvankelijk op de implementatie van de Wet open overheid (Woo), met name op het versnellen van Woo-verzoeken en het opbouwen van ervaring met actieve openbaarmaking door te investeren in betere systemen. In 2025 werden 1140 Woo-verzoeken afgehandeld, waarvan 85% binnen de termijn. Op open.amsterdam zijn bijna 159.000 documenten gepubliceerd. Als het gaat om actieve openbaarheid werkt Amsterdam niet alleen aan de verplichte categorieën, maar ook aan andere stukken waar belangstelling voor is, zoals verslagen van de coalitie-onderhandelingen, participatieplannen, etc.

Dit leidde echter tot de vraag of het behalen van percentages daadwerkelijk leidt tot meer transparantie voor alle Amsterdammers, inclusief laaggeletterden en anderstaligen. De conclusie was dat toegang tot informatie meer vereist dan enkel publicatie; context en begrijpelijkheid zijn essentieel. In dialoog met inwoners is een visie op openbaarheid ontwikkeld die democratische waarden als eerlijkheid en meerstemmigheid centraal stelt. Hieruit is het Openbaarheidscentrum in het Stadsarchief Amsterdam ontstaan: een fysieke en digitale plek waar iedereen hulp kan krijgen bij het vinden en gebruiken van overheidsinformatie en waar dialoog wordt gefaciliteerd. Het project begon klein, in samenwerking met Open State Foundation en met getraind personeel van het Stadsarchief.

Op de vraag of een openbaarheidscentrum haalbaar is voor kleinere gemeenten, antwoordt Sophie Bustraan dat het mogelijk is door klein te starten en gebruik te maken van bestaande infrastructuren. De gemeente Haarlem en Zandvoort overwegen al een vergelijkbaar initiatief.

Jaike Rothengatter vult aan: Openbaarheid gaat erom dat er kleine schakeltjes in beweging komen en dat je met elkaar leert. Zorg dat allerlei partijen aanhaken, ook semi-publieke organisaties, zorg voor verbreding, het gaat niet alleen over de Woo, maar ook om het faciliteren van tweerichtingverkeer.  

Vereenvoudiging, Digitalisering en Burgerperspectief  

Carina Paju (OGP) introduceert de thema’s simplificatie, efficiëntie en deregulering. De discussie over vereenvoudiging is niet nieuw en werd begin jaren 2000 gedreven door de wens om vertrouwen en concurrentievermogen te versterken. Recente geopolitieke spanningen hebben dit thema opnieuw actueel gemaakt.  

Nederland neemt daarin een bijzondere positie in, mede door de grote rol van de civil society – via MCOIG - en de manier waarop open overheid, digitalisering en bestuurlijke vernieuwing met elkaar worden verbonden. In verschillende Europese hervormingsprogramma’s zijn grofweg drie lijnen zichtbaar: digitale transformatie van overheidsdiensten, het terugdringen van bureaucratische lasten en het versterken van economische dynamiek en innovatievermogen.  

Er liggen duidelijke kansen voor synergie met de agenda van open overheid. Digitale interoperabiliteit kan ervoor zorgen dat overheidsorganisaties beter samenwerken en informatie eenvoudiger uitwisselen. Digitale diensten en centrale portals kunnen de toegankelijkheid van publieke informatie vergroten en burgers beter ondersteunen bij contact met de overheid. Daarbij sluit ook het “once only principle” aan: burgers zouden gegevens slechts één keer hoeven aanleveren, waarna verschillende overheidsinstanties die informatie onderling delen. Dit kan administratieve lasten verminderen en de dienstverlening gebruiksvriendelijker maken. Ook ontstaan nieuwe mogelijkheden om burgers beter inzicht te geven in beleid en uitvoering, bijvoorbeeld via overzichtelijke dashboards, participatieplatforms en verbeterde toegang tot publieke data.

Daar tegenover staan echter ook belangrijke risico’s. De toenemende afhankelijkheid van data en digitale systemen brengt privacy- en veiligheidsvraagstukken met zich mee. Bovendien bestaat het gevaar dat publieke dienstverlening te veel “digital only” wordt ingericht, waardoor bepaalde groepen burgers buitenspel raken. Ook kunnen machtsverschillen tussen overheid en burger toenemen wanneer algoritmen en geautomatiseerde besluitvorming onvoldoende transparant zijn. Verminderde inzichtelijkheid van algoritmische systemen kan leiden tot afnemend vertrouwen en minder democratische controle op overheidsoptreden.

Wetenschappelijke reflectie

In haar reflectie benadrukt Erna Ruijer dat open overheid meer vraagt dan alleen transparantie. Zij maakt onderscheid tussen “vision/transparency” enerzijds en “voice/participation” anderzijds. Niet alleen openbaarheid, maar ook daadwerkelijke betrokkenheid van burgers is essentieel. Daarnaast moet volgens haar niet alleen worden gekeken naar effectiviteit en efficiëntie, maar ook naar equity: de vraag of beleid en dienstverlening eerlijk en toegankelijk zijn voor verschillende groepen burgers. Dat vraagt om een verschuiving van een voornamelijk juridische logica naar een meer communicatieve logica. Informatie van de overheid sluit nu vaak onvoldoende aan bij de behoeften van burgers: teksten zijn te complex, taal vormt een hindernis en digitale informatie voldoet niet altijd aan toegankelijke webstandaarden.

Daarbij is het volgens Ruijer cruciaal om steeds de vraag te stellen: met welk doel wordt informatie gedeeld? Gaat het vooral om monitoring en controle, of om publieke dienstverlening? Ook de doelgroep is van belang. Journalisten, onderzoekers en gewone burgers hebben verschillende informatiebehoeften, wat mogelijk vraagt om verschillende lagen of niveaus van informatievoorziening. Dit heeft ook gevolgen voor overheidsorganisaties zelf. Burgers ervaren de overheid vaak als één geheel, terwijl informatie in de praktijk versnipperd is over gemeenten, provincies, ministeries en uitvoeringsorganisaties zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Dat maakt samenwerking en afstemming steeds belangrijker. Volgens Ruijer vraagt dit om meer experimenteren, gezamenlijk leren en het ontwikkelen van nieuwe vormen van interbestuurlijke samenwerking.

Betekenisvolle transparantie (‘meaningful transparency’) betekent dat informatie niet alleen beschikbaar, maar ook vindbaar, relevant en bruikbaar is.  

Gerefereerde bronnen:
Simplification and Open Government: Friends or Foes?
https://www.opengovpartnership.org/stories/simplification-and-open-government-friends-or-foes/

Open Government Foundations  

https://www.opengovpartnership.org/open-gov-guide/open-government-foundations-depolarization/

Discussie en afronding

De deelnemers worden in zes groepen verdeeld om praktijkcases te bespreken, gericht op de balans tussen vereenvoudiging (bureaucratische waarden) en openheid (democratische waarden).  

Drie actiehouders schetsen kort de voortgang van hun actiepunt.

• Felix Wolff (I&W) benadrukt dat participatie contextafhankelijk is. Vraag de doelgroep wat voor hen wenselijk is.

• Boris Hoytema (BZK, Open Source-programma) stelt dat open source een manier is om samen een betere digitale overheid te bouwen.

• Alexander Beunder en Jan van der Burgt schetsen hun project ‘Data-expeditie’ dat journalisten helpt data van CBS te gebruiken en een blauwdruk voor samenwerkingen creëert.

De visie op openbaarheid van Amsterdam wordt eind mei 2026 naar de gemeenteraad gestuurd.

Het OGP organiseert een webinar op 18 juni 2026 over de invloed van de civiele samenleving op goede praktijken ihkv open overheid.

‍