Nieuwe perspectieven op openbaarheid, informatiehuishouding en AI

Wat gebeurt er als we vraagstukken over openbaarheid bekijken door de bril van AI? Of als een inzicht uit een heel ander vakgebied als de biologie of de psychologie ons verder helpt met de informatiehuishouding? Nieuwe verbindingen kunnen verrassende ideeën opleveren. Die gaan we samen verkennen.

Op 2 november 2026 nodigt MCOIG je uit in het Nationaal Archief in Den Haag voor een gezamenlijke ontwerpsessie tijdens de pilot van de Dag van de Openbaarheid. We leggen de basis voor een Kralenspel dat kennis, vragen en perspectieven rond openbaarheid, informatiehuishouding en AI met elkaar verbindt.

“(…) niets onttrekt zich zo zeer aan de weergave door woorden en niets is toch noodzakelijker dan te spreken over bepaalde dingen, waarvan het bestaan noch bewijsbaar, noch waarschijnlijk is. Maar juist het feit dat vrome en consciëntieuze mensen ze in zekere zin als bestaande dingen behandelen, brengt ze een stapje nader tot het Zijn en tot de mogelijkheid geboren te worden.”

(Hermann Hesse, voorwoord bij het Kralenspel)

Nobelprijs, recombinaties

Het Kralenspel – ‘Das Glasperlenspiel’ - verscheen in 1943. De auteur Hermann Hesse kreeg enkele jaren later de Nobelprijs voor literatuur. Hij beschrijft in zijn roman een denkbeeldige samenleving Kastalië rond het jaar 2200. De belang¬rijkste activiteit in Kastalië is het jaarlijks gedurende enkele weken spelen van het Kralenspel. In essentie is het een zich ieder jaar verder ontwikkelend spel, waarbij de wetmatigheden van verschillende disciplines – zoals de wiskunde, biologie,  grammatica, rechtswetenschap -  in spelvorm op elkaar betrokken worden. Het spel wordt in het boek niet geoperationaliseerd en kan op verschillende manieren gestalte krijgen. Moderne versies van het Kralenspel kregen o.a. vorm met inbreng van de 40 Principes technische vindingen (TRIZ), 21 Mechanismen cross-industry innovation (Marc Heleven e.a.) en de 16 archetypen van mislukkingen (Paul Iske).

Van verbeelding naar vernieuwing

Dat idee brengen we naar onze eigen praktijk. Wat kunnen verschillende kennisgebieden van elkaar leren? Welke patronen herkennen we? En welke nieuwe mogelijkheden zien we als we vertrouwde vraagstukken eens anders benaderen?

We spelen deze middag geen kant-en-klaar spel. We ontwerpen het samen.

Wat gaan we doen?

De kennisagenda’s voor openbaarheid, informatiehuishouding en AI en de evaluatie van de Wet open overheid (Woo) vormen de aanleiding. Tijdens de middag zetten we drie stappen:

• Kennisvragen verkennen. We bouwen voort op de opbrengsten van de Kennismiddag MCOIG van 28 oktober 2026. Welke opgaven vragen om verdieping en nieuwe perspectieven?

• Inspiratie opdoen. We maken kennis met eerdere varianten van het Kralenspel. Hoe helpen die om kennis te combineren en anders naar een vraagstuk te kijken?

• Samen ontwerpen. We verkennen welke vragen, spelvormen en verbindingen de basis kunnen vormen voor een Kralenspel over openbaarheid, informatiehuishouding en AI, met het voorjaar van 2027 als horizon.

Werk je aan deze thema’s vanuit beleid, onderzoek of praktijk? Breng je vragen, ideeën en ervaringen mee. Juist de verschillen in kennis en perspectief maken deze middag waardevol. Denk mee buiten de vertrouwde kaders en help het Kralenspel vorm te geven.

“Het Kralenspel is dus een spel met alle waarden en inhouden van onze cultuur, het speelt ermee, zoals bij wijze van spreken een schilder in de gouden eeuw van de kunsten wellicht heeft gespeeld met de kleuren van zijn palet. Alles wat de mensheid in haar creatieve tijdperken aan inzichten, nobele gedachten en kunstwerken heeft voortgebracht, alles wat geleerden in de daarop volgende perioden van wetenschappelijke studie hebben herleid tot begrippen en omgezet in intellectueel bezit, al dit omvangrijke materiaal van geestelijke waarden bespeelt de beoefenaar van het Kralenspel zoals de organist zijn orgel.” (Hermann Hesse, het Kralenspel, p. 27)

‍