Nieuws Over Informatie Gesproken

Met data en boerenverstand: hoe kan overheidsinformatie boeren helpen bij beter waterbeheer?

20
November
2026

Nederlandse waterschappen verzamelen grote hoeveelheden gegevens over grondwaterstanden, waterkwaliteit en waterbeheer. Die informatie is openbaar en kan agrariërs helpen bij het maken van keuzes op hun land. Toch wordt deze data in de praktijk nog lang niet altijd gebruikt. Niet omdat er informatie mist, maar omdat de  informatie niet aansluit op de behoefte van de boeren. Jikke van den Ende van Waag Futurelab wil daar verandering in brengen. Met het onderzoek: 'Met data en boerenverstand', een van de gehonoreerde onderzoeksvoorstellen van de Maatschappelijke Coalitie Over Informatie Gesproken (MCOIG) uit 2026, onderzoekt ze samen met haar collega Nehis Osagie, dr. Gijs van Maanen van Tilburg University en Het Waterschapshuis hoe openbare waterdata beter bruikbaar kan worden gemaakt voor agrariërs.

"Gaat een agrariër op zijn vrije woensdagavond lekker de rapporten over het grondwaterpeil lezen om dan te weten wat hij de volgende dag moet doen? Nee."
Beed: Shutterstock
Veel gegevens beschikbaar, maar wie gebruikt ze?

Waterschappen meten continu wat er gebeurt met het water in Nederland. Denk aan grondwaterstanden, waterpeilen en waterkwaliteit. Deze informatie gebruiken zij voor hun eigen werkzaamheden, maar een groot deel wordt ook openbaar beschikbaar gesteld.

Volgens Jikke ligt daar een kans. Agrariërs nemen dagelijks beslissingen die invloed hebben op hun grond en het omliggende watersysteem. Bijvoorbeeld over beregening, bodembeheer of het vasthouden van water tijdens droge perioden. Informatie van waterschappen zou hen kunnen helpen om deze keuzes beter te kunnen maken.

Toch bereikt die informatie agrariërs niet altijd. Een voorbeeld is Perceelwijzer, een platform van Het Waterschapshuis waarop gegevens over onder andere grondwater staan.

Dat gegevens beschikbaar zijn, betekent nog niet dat ze ook worden gebruikt. Soms is informatie lastig te vinden of wordt deze gepresenteerd in ingewikkelde grafieken en rapporten waarvan niet direct duidelijk is wat een agrariër ermee kan.

Met het onderzoek wil ze daarom niet alleen kijken welke gegevens beschikbaar zijn, maar vooral begrijpen welke informatie agrariërs nodig hebben en hoe deze op een begrijpelijke en bruikbare manier kan worden aangeboden.

Verzilting als uitdaging in de regio Rijnland

Voor de pilot richten de onderzoekers zich op bollentelers en boomkwekers in de regio Rijnland. Daar speelt een probleem dat de komende jaren steeds belangrijker wordt: verzilting.

Door verzilting neemt het zoutgehalte in de bodem en het water toe. Dat is een probleem voor agrariërs, omdat veel gewassen voldoende zoet water nodig hebben om goed te groeien. Vooral voor bollentelers en boomkwekers kan dit grote gevolgen hebben.

Tegelijkertijd is verzilting niet een probleem dat een agrariër zelf eenvoudig op kan lossen. Water en bodem houden zich niet aan de grenzen van een perceel.

"De bodem stopt niet bij het einde van zijn erf."

Dit maakt samenwerking extra belangrijk. Niet alleen tussen agrariërs onderling, maar ook met waterschappen en andere betrokken partijen. Zij hebben uiteindelijk allemaal belang bij een goede waterhuishouding.

Welke maatregelen agrariërs zelf kunnen nemen en welke informatie hen daarbij kan ondersteunen, is juist een van de vragen die het onderzoek moet beantwoorden.

Samenwerken in een politiek gevoelig landschap

Het onderwerp is volgens Jikke ook interessant vanwege de relatie tussen agrariërs en de overheid. Die staat regelmatig onder druk, onder andere door discussies over stikstofbeleid, natuurbeheer en de regels waarmee boeren te maken krijgen.

Jikke verwacht niet dat de pilot deze politieke spanningen kan oplossen. Wel ziet ze mogelijkheden om de samenwerking te verbeteren door het gesprek aan te gaan over de informatie die boeren op een toegankelijke manier nodig hebben.

Daarbij kijkt ze ook naar de kennis die agrariërs zelf inbrengen. Boeren doen steeds vaker eigen metingen en beschikken over waardevolle praktijkervaring. Die inzichten kunnen mogelijk ook interessant zijn voor waterschappen.

"Het moet niet zo zijn van: wij zijn de overheid, hier heb je de informatie, ga er maar mee aan de slag."
De boer zelf aan het woord

Om te begrijpen wat agrariërs nodig hebben, willen de onderzoekers ongeveer tien boeren interviewen en vervolgens met een groep een gezamenlijke ontwerpsessie organiseren.

Tijdens de interviews staat de dagelijkse praktijk centraal. Welke beslissingen nemen agrariërs rondom waterbeheer? Welke informatie gebruiken ze daarvoor? Waar lopen ze tegenaan en welke gegevens missen ze nog?

De inzichten vormen de basis voor een sessie waarin agrariërs samen met de onderzoekers nadenken over mogelijke verbeteringen.

"Als je het hebt over informatievoorziening voor boeren, moet de boer zelf ook betrokken worden"

Op het moment van het interview bevinden de onderzoekers zich nog in de opstartfase. De eerste contacten met agrariërs zijn gelegd, maar het bereiken van voldoende deelnemers kan volgens Jikke nog een uitdaging worden. Daarom proberen ze deelname zo gemakkelijk mogelijk te maken. Interviews kunnen bijvoorbeeld aan de keukentafel plaatsvinden en de gezamenlijke sessie wordt in de regio georganiseerd.

Niet automatisch een nieuwe app

Hoewel Perceelwijzer een belangrijk uitgangspunt is, benadrukt Jikke dat het onderzoek niet automatisch hoeft te leiden tot verbeteringen aan dit specifieke platform. In de regio Rijnland zijn de relevante lokale gegevens namelijk nog niet via Perceelwijzer beschikbaar.

Misschien hebben agrariërs behoefte aan een overzichtelijk digitaal platform. Maar het kan ook zijn dat een e-mail met relevante updates of een melding op het juiste moment beter aansluit op hun werkzaamheden.

"Misschien is het helemaal niet een technische oplossing, maar gaat het over andere dingen"  

De onderzoekers willen daarom voorkomen dat ze vooraf al bepalen hoe de oplossing eruit moet zien. Eerst moeten er gesprekken gevoerd worden waarin duidelijk wordt wat agrariërs nodig hebben. Daarna kan worden gekeken welke vorm daarbij past.

Wat moet het onderzoek opleveren?

Het belangrijkste resultaat van de pilot wordt een onderzoeksrapport met concrete aanbevelingen voor Het Waterschapshuis en mogelijk ook voor afzonderlijke waterschappen.

In het onderzoeksrapport beschrijven de onderzoekers welke informatiebehoeften agrariërs hebben, waar bestaande informatievoorziening tekortschiet en hoe die beter kan aansluiten op de praktijk.

Jikke hoopt vooral dat waterschappen door het onderzoek anders gaan kijken naar hun verantwoordelijkheid bij het openbaar maken van gegevens.

"Het is niet één, twee, drie gefixt met het publiceren van de data. Je kan daar als overheid een grotere rol in nemen."

Jikke verteld dat de pilot kleinschalig is. Met tien interviews kunnen de onderzoekers niet namens alle agrariërs in Nederland spreken. Wel kan het onderzoek een eerste stap zijn naar een bredere aanpak. Jikke ziet bijvoorbeeld mogelijkheden om in een vervolgproject een prototype te ontwikkelen dat aansluit op de behoeften van agrariërs en waterschappen.

Een betere informatierelatie

Met 'Met data en boerenverstand' willen de onderzoekers niet alleen de informatievoorziening aan agrariërs verbeteren, maar ook laten zien hoe de overheid anders met gebruikers van openbare informatie kan samenwerken. Nu ligt de nadruk vaak op het beschikbaar stellen van gegevens, terwijl daarmee nog niet is gezegd dat mensen deze informatie ook begrijpen en kunnen gebruiken. Door agrariërs vanaf het begin te betrekken en naar hun behoeften te luisteren, ontstaat een gelijkwaardigere informatierelatie. De overheid bepaalt dan niet langer alleen welke informatie wordt gedeeld, maar onderzoekt samen met gebruikers wat daadwerkelijk nodig is. Daarmee sluit het onderzoek aan bij de ambitie van MCOIG, een overheid die niet alleen informatie openbaar maakt, maar er ook voor zorgt dat die informatie van waarde is voor de samenleving.

‍

Naar onderzoekspagina

Lees ook onze andere nieuws-items: