De maatschappelijke coalitie Over Informatie Gesproken heeft het position paper ‘Naar een Interbestuurlijke Opgaven Strategie (IBOS)’ aangereikt aan Mark de Boer, plaatsvervangend staatssecretaris-generaal van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). De overhandiging vond plaats tijdens de Open Data Conferentie op donderdag 22 januari 2026.

In het position paper ‘Naar een Interbestuurlijke Opgaven Strategie (IBOS)’ wordt gepleit voor een andere benadering van interbestuurlijke samenwerking rond digitalisering. Centraal staat het uitgangspunt dat maatschappelijke opgaven en publieke waarde leidend moeten zijn, en dat data en digitale technologie daarbij een instrumentele rol vervullen.

De Nederlandse overheid werkt via verschillende programma’s en strategieën aan digitalisering, waaronder de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en de Interbestuurlijke Data Strategie (IBDS). Deze strategieën benadrukken het belang van digitalisering en data als randvoorwaarde voor het aanpakken van maatschappelijke opgaven. Tegelijkertijd wordt in het position paper gesignaleerd dat de uitvoering in de praktijk versnipperd is, met sectorale projecten, losse data-initiatieven en uiteenlopende regionale aanpakken.

Startpunt: de maatschappelijke opgave

Het position paper stelt dat data en digitale technologie niet het einddoel zijn, maar pas waarde krijgen wanneer zij worden ingezet als middel om concrete maatschappelijke problemen en uitdagingen aan te pakken. Interbestuurlijke samenwerking zou daarom niet moeten vertrekken vanuit het maximaal benutten van data, maar vanuit de vraag welke maatschappelijke opgaven prioriteit hebben. Pas daarna volgt de afweging of en hoe data en technologie kunnen bijdragen.

Volgens het position paper is er in de huidige fase van interbestuurlijke samenwerking structureel te weinig aandacht voor deze maatschappelijke opgaven. De IBDS fungeert in de praktijk als belangrijkste coördinerende strategie en richt zich primair op databeleid en technische randvoorwaarden. Ook de NDS richt zich in eerste instantie op de inrichting van digitalisering binnen de overheid, waardoor het risico ontstaat dat digitalisering wordt vormgegeven zonder een scherp beeld van de maatschappelijke opgaven.

De Interbestuurlijke Opgaven Strategie (IBOS)

Als aanvulling op bestaande strategieën introduceert het position paper de Interbestuurlijke Opgaven Strategie (IBOS). De IBOS heeft als doel om interbestuurlijk richting te geven aan digitalisering door de maatschappelijke opgave expliciet als startpunt én einddoel te nemen.

De strategie vertrekt vanuit twee componenten: maatschappij en opgave. Digitalisering vanuit de maatschappij betekent werken vanuit waarde voor de samenleving, met expliciete aandacht voor publieke waarden zoals openheid, inclusiviteit, rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Digitalisering vanuit de opgave betekent dat eerst grondig wordt onderzocht wat de opgave is, wie daarbij betrokken zijn en waar prioriteiten liggen, voordat wordt gekeken naar de inzet van data en technologie. Brede maatschappelijke participatie wordt daarbij als essentieel beschouwd.

Doelen en uitgangspunten

De IBOS richt zich op drie hoofddoelen:

1. Het creëren van aandacht en urgentie voor het werken vanuit maatschappelijke opgaven en publieke waarden binnen het Nederlandse digitaliseringsbeleid.

2. Het verbinden van bestuurslagen rond opgave-gedreven samenwerken, zodat digitalisering interbestuurlijk wordt vormgegeven.

3. Het opzetten van een gedeelde kennisbasis, instrumenten en processen voor interbestuurlijk opgave-gedreven werken.

Daarnaast benoemt het position paper kernprincipes zoals expliciete borging van normen en waarden, interbestuurlijk eigenaarschap, en een lerende en adaptieve benadering die aansluit bij de Nederlandse Digitaliseringsstrategie.

Positionering ten opzichte van NDS en IBDS

De IBOS wordt gepositioneerd als een aanvulling op bestaande strategieën. Waar de NDS het brede kader voor digitalisering biedt en de IBDS zich richt op data, infrastructuur en governance, zorgt de IBOS voor de richting: afspraken en werkwijzen die waarborgen dat maatschappelijke opgaven leidend zijn bij de inzet van digitalisering en data.

Conclusie

Volgens het position paper vormen de NDS, IBDS en IBOS samen een samenhangend geheel. De IBOS verbindt de digitale transitie met de maatschappelijke werkelijkheid en moet voorkomen dat digitalisering een doel op zich wordt. Daarmee wordt beoogd dat data en technologie daadwerkelijk bijdragen aan publieke waarde.

Data als middel, digitalisering als randvoorwaarde, maatschappelijke opgaven als drijfveer.

‍